Odmiedniczkowe zapalenie nerek

Zakażenia układu moczowego najczęściej dotyczą dolnych dróg moczowych, takich jak pęcherz czy cewka moczowa. Zdarza się jednak, że infekcja obejmuje także nerki. W takiej sytuacji rozwija się odmiedniczkowe zapalenie nerek – choroba wymagająca szybkiej diagnostyki i leczenia, ponieważ nieleczona może prowadzić do poważnych powikłań.

Do objawów, które mogą na nią wskazywać, należą m.in. gorączka, dreszcze oraz ból w okolicy lędźwiowej.

Czym jest odmiedniczkowe zapalenie nerek?

Odmiedniczkowe zapalenie nerek to bakteryjne zakażenie górnych dróg moczowych obejmujące miąższ nerki oraz układ kielichowo-miedniczkowy. Choroba rozwija się najczęściej w wyniku wstępującego szerzenia się bakterii z dolnych dróg moczowych – drobnoustroje kolonizują najpierw cewkę moczową i pęcherz, a następnie przemieszczają się przez moczowody do nerek. Rzadziej bakterie przedostają się do krwi z miejsca, gdzie toczy się infekcja i tą drogą docierają do innych narządów. [1,2].

Najczęstszą przyczyną choroby są bakterie jelitowe, przede wszystkim Escherichia coli, które odpowiadają za większość zakażeń układu moczowego. Odmiedniczkowe zapalenie nerek może rozwinąć się jako powikłanie nieleczonego zapalenia pęcherza moczowego lub w sytuacji zaburzonego odpływu moczu z dróg moczowych [1,3].

Choroba może mieć postać ostrą lub przewlekłą. Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek rozwija się nagle i zwykle przebiega z objawami ogólnymi, takimi jak gorączka, dreszcze czy ból w okolicy lędźwiowej. W przypadku postaci przewlekłej nawracające lub utrzymujące się zakażenia mogą prowadzić do stopniowego uszkodzenia tkanki nerkowej i pogorszenia funkcji nerek [2].

Przyczyny odmiedniczkowego zapalenia nerek

Odmiedniczkowe zapalenie nerek rozwija się najczęściej w wyniku zakażenia bakteryjnego, jednak ryzyko wystąpienia choroby znacząco zwiększają różne czynniki sprzyjające namnażaniu drobnoustrojów lub utrudniające prawidłowy odpływ moczu z dróg moczowych. W praktyce klinicznej do rozwoju zakażenia prowadzi zwykle współwystępowanie kilku takich czynników [1,2].

Do najważniejszych przyczyn i czynników ryzyka odmiedniczkowego zapalenia nerek należą:

• infekcja bakteryjna dróg moczowych – najczęściej związana z rozwojem bakterii w pęcherzu moczowym, które mogą prowadzić do zakażenia obejmującego także nerki,

• zaburzenia odpływu moczu – np. kamica układu moczowego, przerost gruczołu krokowego, zwężenie cewki moczowej, guzy uciskające drogi moczowe lub inne stany powodujące zaleganie moczu w pęcherzu,

• wady anatomiczne układu moczowego – np. odpływ pęcherzowo-moczowodowy, zwężenie połączenia miedniczkowo-moczowodowego, zdwojenie układu kielichowo-miedniczkowego lub inne nieprawidłowości budowy sprzyjające zastojowi moczu,

• cewnikowanie pęcherza moczowego oraz zabiegi urologiczne – mogą zwiększać ryzyko wprowadzenia bakterii do dróg moczowych,

• choroby przewlekłe i obniżona odporność, w tym m.in. cukrzyca, choroby nerek lub leczenie immunosupresyjne,

• ciąża, w czasie której zmiany hormonalne oraz ucisk powiększającej się macicy na drogi moczowe mogą utrudniać odpływ moczu i sprzyjać rozwojowi zakażenia.

Objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek

Objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek zwykle pojawiają się nagle i mają bardziej nasilony przebieg niż w przypadku zakażeń dolnych dróg moczowych. Oprócz dolegliwości ze strony układu moczowego często występują także objawy ogólne związane z rozwijającym się stanem zapalnym w organizmie.

Do najczęściej występujących objawów odmiedniczkowego zapalenia nerek należą:

• silny ból w okolicy lędźwiowej, który może być jedno- lub obustronny i często nasila się podczas ucisku, opukiwania lub wstrząsania okolicy lędźwiowej (tzw. objaw Goldflama),

• gorączka i dreszcze, będące typowymi objawami towarzyszącymi zakażeniu bakteryjnemu,

• nudności i wymioty, czasem także ból brzucha i ogólne osłabienie organizmu,

• pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,

• częstomocz oraz nagłe parcie na pęcherz,

• zmiana wyglądu moczu, np. mętny mocz lub obecność krwi w moczu.

U części pacjentów objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek mogą być poprzedzone objawami typowymi dla zapalenia pęcherza moczowego, takimi jak częste oddawanie moczu czy pieczenie podczas mikcji. Pojawienie się gorączki oraz bólu w okolicy lędźwiowej może świadczyć o rozszerzeniu się zakażenia na nerki i wymaga pilnej diagnostyki oraz leczenia [1,2].

Diagnostyka odmiedniczkowego zapalenia nerek

Rozpoznanie odmiedniczkowego zapalenia nerek opiera się na ocenie objawów klinicznych oraz wyników badań laboratoryjnych i obrazowych. W diagnostyce szczególnie istotne jest potwierdzenie obecności zakażenia układu moczowego oraz ocena ewentualnych powikłań choroby [1,2].

Do najczęściej wykonywanych badań należą:

• test paskowy moczu – szybkie badanie pozwalające wykryć m.in. obecność leukocytów, azotynów lub krwi w moczu,

• badanie ogólne moczu wraz z oceną osadu mikroskopowego – umożliwia wykrycie leukocytów, bakterii oraz innych nieprawidłowości wskazujących na stan zapalny w drogach moczowych,

• posiew moczu – pozwala zidentyfikować drobnoustrój odpowiedzialny za zakażenie oraz dobrać odpowiedni antybiotyk,

• badania krwi – m.in. CRP (białko c-reaktywne), morfologia krwi z oceną liczby leukocytów oraz parametry funkcji nerek, przede wszystkim stężenie kreatyniny w surowicy krwi,

• badania obrazowe, najczęściej USG nerek i dróg moczowych, które może pomóc wykryć przeszkody w odpływie moczu, kamicę nerkową lub inne nieprawidłowości w obrębie układu moczowego.

Dobór badań zależy od nasilenia objawów, wieku pacjenta oraz podejrzenia ewentualnych powikłań zakażenia. W wielu przypadkach podstawą rozpoznania jest połączenie typowych objawów klinicznych z nieprawidłowym wynikiem badania moczu [1].

Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek

Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek wymaga szybkiego wdrożenia odpowiedniej terapii, ponieważ zakażenie obejmuje górne drogi moczowe i może prowadzić do poważnych powikłań. Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia, dobrana na podstawie obrazu klinicznego pacjenta oraz – w miarę możliwości – wyniku posiewu moczu i antybiogramu.

W zależności od nasilenia choroby leczenie może obejmować:

• antybiotykoterapię – stanowi podstawową metodę leczenia bakteryjnego zakażenia nerek; w lżejszych przypadkach może być prowadzona ambulatoryjnie, natomiast w cięższych konieczna bywa hospitalizacja i podawanie antybiotyków dożylnie,

• leczenie objawowe – obejmuje m.in. stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych oraz odpowiednie nawodnienie organizmu,

• leczenie przyczynowe – jeśli zakażenie jest związane z przeszkodą w odpływie moczu (np. kamicą układu moczowego), konieczne może być leczenie urologiczne usuwające przyczynę zastoju moczu.

W przypadku infekcji dolnych dróg moczowych mogą być stosowane także leki roślinne. Jednym z nich jest Canephron^® – lek o wielokierunkowym mechanizmie działania i naturalnym składzie.

Lek wykazuje działanie przeciwbólowe, spazmolityczne, przeciwzapalne oraz moczopędne, a także antyadhezyjne, czyli utrudniające przyleganie bakterii do nabłonka dróg moczowych. Dzięki temu może wspierać leczenie łagodnych stanów zapalnych układu moczowego oraz pomagać w łagodzeniu towarzyszących im objawów [4] [5].

Niezależnie od zastosowanego leczenia bardzo ważne jest także odpowiednie nawodnienie organizmu, które sprzyja częstszemu oddawaniu moczu i może wspierać naturalne oczyszczanie dróg moczowych z drobnoustrojów.

Komplikacje i powikłania odmiedniczkowego zapalenia nerek

Nieleczone lub niewłaściwie leczone odmiedniczkowe zapalenie nerek może prowadzić do poważnych powikłań. Ryzyko ich wystąpienia jest większe zwłaszcza u osób z chorobami przewlekłymi, zaburzeniami odpływu moczu lub obniżoną odpornością. Dlatego szybkie rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania trwałym uszkodzeniom nerek.

Do najważniejszych powikłań odmiedniczkowego zapalenia nerek należą:

• trwałe uszkodzenie miąższu nerek – długotrwały stan zapalny może prowadzić do uszkodzenia tkanek nerkowych,

• bliznowacenie nerek – proces zapalny może powodować powstawanie blizn w obrębie miąższu nerki, co w niektórych przypadkach wpływa na jej funkcjonowanie,

• przewlekła niewydolność nerek – w rzadkich przypadkach nawracające lub ciężkie zakażenia mogą prowadzić do stopniowego pogorszenia funkcji nerek,

• ropień nerki – powikłanie polegające na powstaniu ograniczonego zbiornika ropy w tkance nerkowej, wymagające specjalistycznego leczenia,

• sepsa (posocznica) – ciężka reakcja organizmu na zakażenie, w której bakterie przedostają się do krwiobiegu i mogą wywołać uogólnioną odpowiedź zapalną,

• przejście choroby w postać przewlekłą – w niektórych przypadkach zakażenie może prowadzić do przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek, które wiąże się z długotrwałym procesem zapalnym i stopniowym uszkodzeniem narządu.

Chociaż powikłania te nie występują u większości pacjentów, ich możliwość podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki i właściwego leczenia zakażeń układu moczowego [1,2].

Profilaktyka i konsultacja z lekarzem w przypadku objawów OZN

Profilaktyka zakażeń układu moczowego odgrywa ważną rolę w ograniczaniu ryzyka rozwoju odmiedniczkowego zapalenia nerek. Wiele przypadków tej choroby poprzedzają infekcje dolnych dróg moczowych, dlatego wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie pierwszych objawów zakażenia może zapobiec szerzeniu się infekcji na nerki.

Do najważniejszych zasad profilaktyki należą:

• dbałość o higienę okolic intymnych, która pomaga ograniczyć przenoszenie bakterii do dróg moczowych,

• odpowiednie nawodnienie organizmu – regularne picie wody sprzyja częstszemu oddawaniu moczu i może wspierać naturalne usuwanie drobnoustrojów z dróg moczowych,

• regularne opróżnianie pęcherza moczowego, zwłaszcza po współżyciu, co zmniejsza ryzyko namnażania się bakterii w drogach moczowych,

• szybkie leczenie infekcji dolnych dróg moczowych, takich jak zapalenie pęcherza moczowego, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się zakażenia na nerki.

W przypadku pojawienia się objawów sugerujących zakażenie górnych dróg moczowych – takich jak gorączka, ból w okolicy lędźwiowej, dreszcze czy nasilone dolegliwości podczas oddawania moczu – należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. Wczesna diagnostyka i wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwalają ograniczyć ryzyko powikłań oraz przyspieszają powrót do zdrowia.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo

[1] Rozpoznanie i leczenie ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek u kobiet, Medycyna Praktyczna [dostęp online 04.03.2026]

[2] Juszczak K. i in., Wytyczne Polskiego Towarzystwa Urologicznego dotyczące diagnostyki i leczenia zakażeń układu moczowego [dostęp online 04.03.2026]

[3] Medina M., Castillo-Pino E., An introduction to the epidemiology and burden of urinary tract infections, Therapeutic Advances in Urology, 2019 [dostęp online 04.03.20206]

[4] Kiliś-Pstrusińska K., Mastalerz-Migas A., Apoznański W., Szydełko T., Lek roślinny Canephron w leczeniu i profilaktyce niepowikłanych zakażeń dolnych dróg moczowych, Lekarz POZ, 2022, 8(1), s. 65–71 [dostęp online 04.03.2026]

[5] Dokumentacja rejestracyjna leku Canephron