Bakterie w moczu

Bakterie w moczu mogą występować zarówno przy łagodnych dolegliwościach, jak i w przebiegu pełnoobjawowego zakażenia dróg moczowych. Ich obecność wymaga prawidłowej diagnostyki, ponieważ sam wynik badania nie pozwala od razu określić, czy potrzebne jest leczenie, czy jedynie obserwacja.

Wyjaśniamy, co oznaczają bakterie w moczu, jakie objawy powinny zwrócić uwagę, jak przebiega diagnostyka i kiedy konieczna jest konsultacja lekarska.

Co oznaczają bakterie w moczu?

Bakterie w moczu mogą świadczyć o rozwijającym się zakażeniu dróg moczowych, ale ich obecność nie zawsze oznacza chorobę.

Liczne bakterie w moczu najczęściej wskazują na zakażenie układu moczowego, które wymaga oceny lekarskiej i dobrania leczenia zgodnie z wynikami badań. Ostateczna interpretacja zależy jednak od zestawienia wyniku z objawami i czynnikami ryzyka, ponieważ ten sam poziom bakteriurii (czyli obecności bakterii w moczu) może mieć odmienne znaczenie u różnych pacjentów. 

W praktyce klinicznej bierze się pod uwagę nie tylko liczbę bakterii, lecz także ich gatunek oraz obecność parametrów towarzyszących, takich jak leukocyty czy azotyny, które pomagają określić, czy rozwija się stan zapalny.

Objawy obecności bakterii w moczu

Obecność bakterii w moczu nie zawsze wywołuje objawy. Tzw. bakteriomocz bezobjawowy jest częsty, zwłaszcza u osób starszych, i wymaga postępowania zgodnego z oceną lekarską.

Jakie objawy mogą sugerować, że w moczu pojawiły się bakterie?

Najczęściej są to dolegliwości związane z podrażnieniem lub stanem zapalnym dolnych dróg moczowych:

• pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
• częste parcie na pęcherz moczowy i oddawanie niewielkich ilości moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• ból lub dyskomfort w podbrzuszu.

Objawy zwykle pojawiają się stopniowo i mogą wskazywać na rozwijający się stan zapalny w dolnych drogach moczowych.

Przyczyny obecności bakterii w moczu

Najczęściej drobnoustroje przedostają się do dróg moczowych z okolic cewki moczowej, zwłaszcza gdy bariera ochronna błony śluzowej jest osłabiona.

Do najczęstszych przyczyn pojawienia się bakterii w moczu należą:

• zakażenie dolnych dróg moczowych,
• nieprawidłowa technika pobierania próbki moczu,
• zbyt mała podaż płynów i rzadkie oddawanie moczu,
• współistniejące choroby przewlekłe, zwłaszcza cukrzyca,
• zaleganie moczu spowodowane przeszkodą anatomiczną lub czynnościową,
• aktywność seksualna, która może sprzyjać wprowadzaniu bakterii do cewki moczowej.

Czy mocz zdrowego człowieka jest całkowicie wolny od bakterii?

W prawidłowo pobranej próbce moczu nie powinno być licznych bakterii. Mogą jednak pojawić się pojedyncze bakterie lub bakterie obecne w niewielkiej liczbie, co zwykle wynika z kontaktu moczu ze skórą podczas pobrania, a nie z rzeczywistego zakażenia. Dlatego interpretacja wyniku zawsze uwzględnia sposób pobrania próbki, obecność objawów oraz wynik posiewu.

Diagnostyka obecności bakterii w moczu

Diagnostyka obecności bakterii w moczu opiera się na połączeniu badań laboratoryjnych i oceny klinicznej. Najważniejsze jest potwierdzenie, czy bakterie są rzeczywiście obecne w drogach moczowych.

W praktyce stosuje się kilka uzupełniających się metod:

• badanie ogólne moczu – ocenia m.in. obecność leukocytów, azotynów, białka i komórek nabłonka, co pomaga określić, czy toczy się stan zapalny,
• posiew moczu – jednoznacznie potwierdza obecność bakterii oraz pozwala ustalić ich gatunek i liczbę,
• antybiogram – wykonywany razem z posiewem, określa wrażliwość drobnoustrojów na leki przeciwbakteryjne,
• ocena stanu klinicznego – analiza objawów, wywiadu, czynników ryzyka i wcześniejszych wyników badań,
• badania dodatkowe (wykonywane tylko w wybranych sytuacjach) – np. USG układu moczowego przy podejrzeniu przeszkody odpływu moczu, zalegania po mikcji lub nawracających zakażeniach.

Połączenie wyników badań z objawami pozwala lekarzowi ustalić, czy bakterie w moczu wymagają leczenia, czy też konieczna jest jedynie obserwacja i kontrolne badanie.

Jak “wyleczyć” bakterie w moczu?

Leczenie w przypadku obecności bakterii w moczu zależy od przyczyny, nasilenia objawów oraz wyników badań, zwłaszcza posiewu. W łagodnych dolegliwościach dolnych dróg moczowych lekarz lub farmaceuta może zaproponować postępowanie, które pomoże złagodzić objawy i dyskomfort.

Wśród dostępnych opcji znajduje się Canephron^® – lek roślinny (OTC), stosowany w łagodnych zakażeniach dróg moczowych oraz profilaktycznie w zapobieganiu odkładaniu się piasku nerkowego.

Do cech jego działania należą między innymi:

• wspomaganie łagodzenia stanu zapalnego w dolnych drogach moczowych,
• działanie spazmolityczne (rozkurczowe), które może zmniejszać dyskomfort,
• wspieranie oczyszczania dróg moczowych poprzez działanie moczopędne,
• działanie antyadhezyjne (ograniczające przyleganie bakterii do nabłonka).

Canephron^® przeznaczony jest dla osób dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia [1].

Co można zrobić w warunkach domowych?

• zwiększyć podaż płynów,
• regularnie opróżniać pęcherz i nie przetrzymywać moczu,
• stosować ciepłe okłady na podbrzusze w celu łagodzenia dyskomfortu.

Domowe sposoby mogą przynieść ulgę, ale nie zastępują diagnostyki ani leczenia zalecanego przez lekarza.

Kiedy konieczny jest antybiotyk?

Jeśli posiew potwierdza bakteryjne zakażenie układu moczowego, a objawy są nasilone lub istnieje ryzyko szerzenia się infekcji, lekarz może zalecić antybiotykoterapię. Dotyczy to szczególnie sytuacji, takich jak:

• gorączka, dreszcze lub ból okolicy lędźwiowej,
• podejrzenie odmiedniczkowego zapalenia nerek, 
• gwałtownie narastające objawy,
• ciąża,
• nawracające zakażenia potwierdzone posiewem,
• brak poprawy mimo postępowania wspierającego.

Antybiotyk dobiera się na podstawie antybiogramu, a jego stosowanie wymaga przestrzegania zaleceń lekarza.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Konsultacja lekarska jest konieczna, gdy objawy nie ustępują mimo postępowania wspierającego lub gdy istnieje ryzyko, że zakażenie obejmuje wyższe piętra dróg moczowych.

Pomoc medyczna jest szczególnie ważna w sytuacjach, które mogą świadczyć o nasilającym się stanie zapalnym.

Należy zgłosić się do lekarza, jeśli:

• dolegliwości utrzymują się dłużej niż 2–3 dni lub nasilają się,
• pojawia się gorączka, dreszcze lub ból okolicy lędźwiowej,
• w moczu obecna jest krew,
• występują nudności lub wymioty utrudniające przyjmowanie płynów,
• objawy nawracają lub pojawiają się po zakończonej terapii,
• pacjentka jest w ciąży,
• objawy dotyczą dziecka, osób w podeszłym wieku lub pacjentów przewlekle chorych,
• wynik badania wykazuje liczne bakterie w moczu, a posiew potwierdza bakteryjne zakażenie układu moczowego.

Wczesna konsultacja pozwala dobrać właściwe leczenie i ograniczyć ryzyko powikłań, zwłaszcza w przypadku podejrzenia zakażenia nerek lub powtarzających się infekcji.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. Nie przekraczaj zalecanych dawek. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

[1]. Dokumentacja rejestracyjna leku Canephron.