Co oznaczają leukocyty w moczu?

Leukocyty w moczu najczęściej oznaczają stan zapalny w obrębie dróg moczowych, ale ich podwyższona liczba nie zawsze świadczy o infekcji wymagającej leczenia. Wynik może być efektem zarówno zakażenia, jak i błędów w pobraniu próbki czy czynników niezwiązanych bezpośrednio z pęcherzem.

Wynik badania moczu należy interpretować razem z objawami. Jeśli istnieje podejrzenie zakażenia, pomocny jest także posiew moczu, który pozwala potwierdzić, czy stan zapalny wynika z infekcji.

Czym są leukocyty i jaka jest ich rola w organizmie?

Leukocyty (białe krwinki) to komórki układu odpornościowego, które pomagają organizmowi reagować na drobnoustroje, uszkodzenia tkanek i stany zapalne. Krążą we krwi, a gdy organizm wykrywa zagrożenie, mogą pojawić się również w moczu jako sygnał aktywnej reakcji zapalnej. Ich obecność jest jednym z podstawowych wskaźników pracy układu odpornościowego.

Główne zadania leukocytów w organizmie to:

• rozpoznawanie i neutralizowanie bakterii, wirusów i innych patogenów,
• usuwanie uszkodzonych komórek i tkanek,
• wspieranie procesu gojenia,
• koordynowanie reakcji zapalnej,
• udział w tworzeniu pamięci immunologicznej.

Dlaczego leukocyty pojawiają się w moczu?

Obecność leukocytów w moczu zwykle świadczy o stanie zapalnym lub podrażnieniu dróg moczowych, ale ich podwyższony poziom nie zawsze oznacza zakażenie. Wzrost ilości leukocytów w moczu może mieć różne przyczyny, dlatego zawsze wymaga interpretacji w połączeniu z objawami i wynikami badań dodatkowych.

Najczęstsze przyczyny pojawienia się leukocytów w moczu to:

• zakażenie dolnych dróg moczowych, np. zapalenie pęcherza,
• nieprawidłowa technika pobrania próbki moczu,
• kamica moczowa powodująca podrażnienie błony śluzowej,
• zaleganie moczu w pęcherzu, np. przy przeszkodzie w odpływie,
• choroby przewlekłe wpływające na pracę układu moczowego, np. cukrzyca, przerost prostaty, zaburzenia neurologiczne utrudniające opróżnianie pęcherza,
• stany zapalne w obrębie narządów miednicy mniejszej, np. narządów rodnych,
• ciąża – każdy podwyższony wynik leukocytów wymaga potwierdzenia posiewem moczu, aby wykluczyć bezobjawowe zakażenie dróg moczowych.

Objawy związane z obecnością leukocytów w moczu

Wykrycie leukocytów w moczu, czyli leukocyturii, często towarzyszy stanom zapalnym w obrębie dolnych dróg moczowych. Objawy wynikają zwykle z podrażnienia błony śluzowej i są podobne do tych obserwowanych przy zakażeniach pęcherza.

Najczęściej zgłaszane objawy bezpośrednio związane z obecnością leukocytów w moczu to:

• pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
• częstsze parcie na pęcherz i oddawanie małych ilości moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• ból lub dyskomfort w podbrzuszu,
• mętne zabarwienie lub zmiana zapachu moczu.

Objawy te zwykle pojawiają się stopniowo i wymagają oceny w połączeniu z wynikami badań, aby ustalić, czy leukocyturia ma charakter infekcyjny.

Norma leukocytów w moczu

Norma leukocytów w moczu zależy od metody oznaczenia oraz zakresów referencyjnych stosowanych w konkretnym laboratorium, a także od wieku i płci pacjenta. W klasycznym ogólnym badaniu moczu, w którym próbka jest oceniana pod mikroskopem, za prawidłowy wynik u dorosłych najczęściej uznaje się 0–5 leukocytów w polu widzenia (wpw) w osadzie moczu.

Jeśli laboratorium stosuje analizatory automatyczne, wynik może być podawany jako liczba leukocytów na mikrolitr (leukocyty/µl) – w takich raportach wartości referencyjne zwykle wynoszą do 10-15/µl, choć u kobiet zakres może być nieco wyższy (do ok. 20/µl) ze względu na możliwość przedostania się pojedynczych komórek z okolic narządów rodnych.

U dzieci zakres referencyjny bywa szerszy i zależy od wieku oraz metody badania. W wielu laboratoriach dopuszczalne wartości u niemowląt i małych dzieci mogą wynosić do 10 leukocytów wpw, co wynika z niedojrzałości układu moczowego i większej podatności na niewielkie stany zapalne błony śluzowej.

U kobiet w ciąży interpretacja wyników jest szczególnie ostrożna, ponieważ nawet niewielka leukocyturia może wymagać potwierdzenia posiewem, aby wykluczyć bezobjawowe zakażenie dróg moczowych.

Podwyższone leukocyty w moczu (np. 10-20 wpw lub 20-50/µl) mogą wynikać z łagodnego stanu zapalnego, podrażnienia błony śluzowej, błędów pobrania próbki lub czynników niezwiązanych z infekcją.

Wartości wyraźnie przekraczające normę, np. >50 leukocytów wpw lub setki leukocytów/µl, częściej sugerują bakteryjne zakażenie dróg moczowych, zwłaszcza jeśli towarzyszą im dodatnie azotyny, liczne bakterie lub objawy takie jak ból, gorączka czy dyskomfort w podbrzuszu. Ostateczne potwierdzenie zakażenia zapewnia posiew moczu, który określa, czy leukocyturia ma charakter infekcyjny.

Pamiętaj! Przed interpretacją wyniku zawsze należy sprawdzić normę podaną przez laboratorium.

Co zrobić, gdy wyniki są nieprawidłowe?

Nieprawidłowy poziom leukocytów w moczu wymaga spokojnej, uporządkowanej oceny. Sam wynik nie pozwala stwierdzić, czy przyczyną jest infekcja, błąd w pobraniu próbki, czy łagodny stan zapalny.

Co zrobić, gdy w moczu wykryto leukocyty?

1. Sprawdź, czy pobranie próbki było prawidłowe – zastanów się, czy mocz został pobrany ze środkowego strumienia i po umyciu okolicy cewki. Błędy pobrania mogą powodować fałszywie podwyższone wyniki.
2. Porównaj wynik z normą laboratorium – różne laboratoria stosują różne zakresy referencyjne, dlatego zawsze odczytuj wynik w kontekście podanej normy.
3. Wykonaj posiew moczu (jeśli zalecono) – to badanie pozwala stwierdzić, czy leukocyturia ma podłoże bakteryjne i jakie leczenie może być potrzebne.
4. Skonsultuj się z lekarzem, jeśli objawy są nasilone lub utrzymują się – specjalista oceni, czy konieczna jest dalsza diagnostyka lub leczenie.

Objawy, takie jak pieczenie, częstsze parcie na pęcherz, mętność moczu lub ból podbrzusza, mogą wskazywać na zakażenie dróg moczowych i wymagają konsultacji z lekarzem.

Leczenie infekcji związanych z obecnością leukocytów w moczu

Leczenie infekcji, którym towarzyszy podwyższony poziom leukocytów w moczu, zależy od rodzaju objawów, wyników badań oraz stopnia nasilenia stanu zapalnego. Jeśli posiew potwierdza bakteryjne zakażenie dróg moczowych, lekarz może zalecić antybiotykoterapię dobraną na podstawie antybiogramu.

W łagodnych dolegliwościach dolnych dróg moczowych, gdy objawy są umiarkowane, a posiew nie wskazuje na ciężki przebieg, lekarz lub farmaceuta może zaproponować leczenie nieantybiotykowe.

Jednym z dostępnych rozwiązań jest Canephron^®, tradycyjny produkt leczniczy roślinny (OTC), stosowany wspomagająco w łagodnie przebiegających chorobach zapalnych dróg moczowych oraz zapobiegawczo w osadzaniu się piasku nerkowego. Lek działa wielokierunkowo: wspiera łagodzenie stanu zapalnego, wykazuje działanie rozkurczowe oraz moczopędne. Canephron^® przeznaczony jest dla osób dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia [1].

Prewencja infekcji dróg moczowych

Zmniejszenie ryzyka pojawiania się leukocytów w moczu i nawrotów dolegliwości ze strony dróg moczowych wymaga regularnej, codziennej profilaktyki. Działania te nie zastępują leczenia, ale wspierają naturalną ochronę układu moczowego i pomagają ograniczać czynniki sprzyjające stanom zapalnym.

Co pomaga w prewencji infekcji dróg moczowych:

• picie odpowiedniej ilości płynów, szczególnie wody, aby wspierać naturalne oczyszczanie dróg moczowych,
• regularne opróżnianie pęcherza i unikanie przetrzymywania moczu, zarówno na co dzień, jak i w sytuacjach zwiększonego ryzyka, np. w upale, po wysiłku lub podróży,
• właściwa higiena intymna, zwłaszcza przed i po aktywności seksualnej,
  unikanie drażniących środków myjących, które mogą zaburzać naturalną barierę błony śluzowej,
• wybieranie przewiewnej, bawełnianej bielizny,
• zgłaszanie lekarzowi nawracających dolegliwości, aby ocenić potrzebę dalszej diagnostyki lub profilaktyki specjalistycznej.

Świadoma profilaktyka i prawidłowa interpretacja wyników badań to najprostszy sposób, aby zadbać o zdrowie dróg moczowych na co dzień. W razie utrzymujących się objawów najlepszym rozwiązaniem jest kontakt z lekarzem, który oceni sytuację i zaproponuje odpowiednie postępowanie.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. Nie przekraczaj zalecanych dawek. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Canephron.