Kamica nerkowa – objawy typowe i nietypowe

Kamień znajdujący się w nerce może przez długi czas nie powodować żadnych dolegliwości. Objawy pojawiają się najczęściej wtedy, gdy złóg przemieszcza się do moczowodu, drażni drogi moczowe albo utrudnia odpływ moczu. Ich rodzaj oraz lokalizacja zmieniają się w zależności od położenia kamienia.

Kamica kojarzy się przede wszystkim z gwałtownym bólem boku, ale może powodować również zmiany w moczu, częste parcie na mocz, nudności i wymioty. Wyjaśniamy, które dolegliwości są dla niej charakterystyczne, skąd biorą się objawy pokarmowe i kiedy konieczna jest pilna pomoc.

Objawy kamicy nerkowej

Przebieg kamicy zależy między innymi od wielkości i położenia złogu oraz od tego, czy doszło do zablokowania odpływu moczu. Najczęściej występują:

• nagły, ostry ból pleców lub boku, zwykle poniżej dolnych żeber,

• ból promieniujący do podbrzusza, pachwiny albo narządów płciowych,

• dolegliwości narastające i słabnące falami,

• różowe, czerwone lub brunatne zabarwienie moczu spowodowane obecnością krwi,

• częste lub naglące parcie na mocz,

• ból albo pieczenie podczas oddawania moczu,

• oddawanie małych ilości moczu lub trudność z jego oddaniem,

• nudności i wymioty [1,2].

Mętny mocz i jego nieprzyjemny zapach mogą towarzyszyć zakażeniu układu moczowego. Gorączka i dreszcze nie są natomiast typowymi objawami niepowikłanego przesuwania się kamienia. Ich wystąpienie może wskazywać na zakażenie przy utrudnionym odpływie moczu i wymaga pilnej oceny lekarskiej [1-4].

Gdzie bolą kamienie nerkowe?

Miejsce odczuwania bólu może zmieniać się wraz z przemieszczaniem się złogu. Nie pozwala jednak dokładnie określić jego położenia, ponieważ ból z nerki i moczowodu może promieniować do innych części brzucha, miednicy oraz narządów płciowych. Lokalizację kamienia potwierdza badanie obrazowe [2,3,4].

Ból, gdy złóg znajduje się w nerce

Kamień położony w kielichu nerkowym może nie powodować żadnych dolegliwości. Ból pojawia się częściej wtedy, gdy złóg przemieści się do miedniczki nerkowej albo zablokuje miejsce, w którym mocz odpływa z nerki do moczowodu.

Dolegliwość jest zwykle odczuwana z boku pleców, poniżej dolnych żeber, i może mieć charakter stałego ucisku albo rozpierania. Nasilenie bólu nie zawsze odpowiada wielkości kamienia – większe znaczenie ma stopień utrudnienia odpływu moczu [4,5].

Ból, gdy kamień znajduje się w moczowodzie

Przesuwanie się złogu przez moczowód może wywołać kolkę nerkową. Ból jest wówczas nagły, bardzo silny i jednostronny, a jego natężenie zwiększa się i zmniejsza falami. Początkowo obejmuje bok oraz okolicę lędźwiową, następnie może przesuwać się w kierunku podbrzusza i pachwiny. Chory często nie potrafi znaleźć pozycji przynoszącej ulgę, zmienia ułożenie ciała lub chodzi po pomieszczeniu [1,3].

Ból, gdy kamień znajduje się blisko pęcherza

Gdy złóg dociera do dolnego odcinka moczowodu, ból może być odczuwany w podbrzuszu, pachwinie, jądrze, prąciu albo wargach sromowych. Pojawiają się również objawy przypominające zapalenie pęcherza: naglące parcie, częstomocz, pieczenie podczas oddawania moczu oraz oddawanie niewielkich ilości moczu. Takie dolegliwości wynikają z drażnienia dolnego odcinka moczowodu w pobliżu jego ujścia do pęcherza [1,2,3,4,5].

Jak wygląda atak kamicy nerkowej?

Atak kamicy, nazywany kolką nerkową, zwykle rozpoczyna się nagle, gdy kamień przemieszcza się z nerki do moczowodu i utrudnia odpływ moczu. Kolkę można podejrzewać, gdy:

• silny ból pojawia się po jednej stronie pleców lub boku, najczęściej poniżej dolnych żeber,

• dolegliwości występują falami – ból narasta, po pewnym czasie słabnie, a następnie ponownie się nasila,

• ból zmienia lokalizację – może przesuwać się w kierunku podbrzusza, pachwiny, jądra, prącia albo warg sromowych wraz z przemieszczaniem się złogu,

• zmiana pozycji nie przynosi wyraźnej ulgi – chory jest niespokojny, chodzi lub wielokrotnie układa się inaczej, ale nie znajduje wygodnej pozycji,

• pojawiają się objawy ze strony układu moczowego, takie jak krew w moczu, częstomocz, naglące parcie albo pieczenie podczas mikcji,

• bólowi towarzyszą nudności, wymioty, bladość lub obfite pocenie się [1,4,5].

Nasilenie bólu nie świadczy o wielkości kamienia. Nawet niewielki złóg może spowodować bardzo silną kolkę, jeśli zablokuje moczowód. Natomiast większy kamień pozostający w nerce może przez długi czas nie wywoływać dolegliwości [3,4,5].

Taki przebieg pozwala podejrzewać kolkę nerkową, ale nie wystarcza do samodzielnego potwierdzenia kamicy. Podobny ból może występować między innymi w chorobach przewodu pokarmowego, narządów płciowych lub kręgosłupa. Pierwszy atak wymaga oceny lekarskiej, a gorączka, dreszcze lub wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu są wskazaniem do pilnego uzyskania pomocy [3,4,5].

Kamica nerkowa – nietypowe objawy

Kamica nerkowa może powodować dolegliwości, które na pierwszy rzut oka trudno powiązać z układem moczowym. Poza bólem boku i zmianami w oddawaniu moczu mogą pojawić się objawy ze strony przewodu pokarmowego, ból promieniujący do odległych okolic ciała oraz reakcje organizmu na silny ból. Ich znaczenie zależy od całego obrazu choroby – jedne często towarzyszą kolce nerkowej, inne wymagają wykluczenia dodatkowej lub zupełnie innej przyczyny.

Nudności, wymioty i brak apetytu

Nudności i wymioty występują u co najmniej połowy osób zgłaszających się z ostrą kolką nerkową. Nie oznacza to, że kamień oddziałuje bezpośrednio na żołądek. Drogi moczowe i przewód pokarmowy mają częściowo wspólne unerwienie, dlatego mózg może odpowiadać na sygnały bólowe z moczowodu reakcją ze strony układu pokarmowego.

Silny ból i nudności mogą powodować brak apetytu. Nawracające wymioty wymagają pomocy medycznej, ponieważ utrudniają przyjmowanie płynów i leków oraz zwiększają ryzyko odwodnienia [4,5].

Wzdęcia, gazy i ból brzucha

Ból wywołany przez kamień w moczowodzie może być odczuwany nie tylko w boku, lecz także w środkowej lub dolnej części brzucha. Jego lokalizacja zmienia się wraz z przemieszczaniem się złogu. Wzdęcia i nadmierne gromadzenie się gazów nie są natomiast charakterystycznymi objawami kamicy. Jeżeli dominują, a ból pozostaje ograniczony do jamy brzusznej, trzeba uwzględnić również choroby przewodu pokarmowego. Silna bolesność brzucha, jego twardość lub ból nasilający się przy ucisku nie odpowiadają typowemu obrazowi niepowikłanej kolki nerkowej [4].

Biegunka lub zmiana rytmu wypróżnień

Biegunka nie jest klasycznym objawem towarzyszącym kamieniowi w moczowodzie, ale występuje znacznie rzadziej niż nudności i wymioty. Jej obecność wymaga rozważenia również innych przyczyn dolegliwości [4]. Mechanizm biegunki w przebiegu kolki nerkowej nie został dokładnie poznany. Może stanowić nieswoistą reakcję organizmu na silny ból trzewny, jednak częściej ma niezależną przyczynę jelitową. Jeśli biegunka jest główną lub utrzymującą się dolegliwością, nie należy uznawać jej za potwierdzenie kamicy.

Ból promieniujący do pachwiny, uda lub nogi

Promieniowanie bólu z boku w kierunku podbrzusza i pachwiny jest charakterystyczne dla kamienia przemieszczającego się moczowodem. Dolegliwość może docierać również do górnej, przyśrodkowej części uda ze względu na przebieg nerwów przewodzących bodźce z tych okolic. Ból obejmujący całą nogę, schodzący poniżej kolana albo połączony z drętwieniem, mrowieniem lub osłabieniem kończyny nie jest typowy dla kamicy. Może mieć związek między innymi z kręgosłupem lub uciskiem nerwu [4].

Ból jądra, prącia lub warg sromowych

Gdy złóg dociera do dolnego odcinka moczowodu, ból może być odczuwany w jądrze, prąciu albo wargach sromowych. Jest to ból rzutowany, wynikający ze wspólnego unerwienia moczowodu i okolicy narządów płciowych, a nie z obecności kamienia w tych narządach. Obrzęk, zaczerwienienie, miejscowa tkliwość lub nagły ból ograniczony wyłącznie do narządów płciowych wymagają uwzględnienia innych przyczyn [1,2,4].

Osłabienie, potliwość i uczucie omdlewania

Bardzo silny ból może wywołać bladość, zimne poty, drżenie i przejściowe osłabienie. Zawroty głowy mogą nasilać się wskutek wymiotów i odwodnienia. Utrata przytomności nie powinna być jednak uznawana za zwykły objaw kolki. Omdlenie, narastająca słabość lub trudność w utrzymaniu kontaktu z chorym wymagają pilnej oceny medycznej [5].

Ból przy głębokim oddychaniu

Ból nerkowy zazwyczaj nie zależy od głębokości oddechu. Dolegliwość nasilająca się przede wszystkim podczas wdechu, kaszlu albo ruchu tułowia może pochodzić z mięśni, żeber, opłucnej lub innych narządów. Nie należy rozpoznawać kamicy wyłącznie na podstawie bólu w okolicy nerki, zwłaszcza gdy nie występują kolkowy przebieg, promieniowanie do pachwiny ani zmiany w oddawaniu moczu [5].

Gorączka i dreszcze

Gorączka i dreszcze nie są typowymi objawami niepowikłanej kolki nerkowej. Mogą wskazywać, że kamieniowi blokującemu odpływ moczu towarzyszy zakażenie. Połączenie infekcji z niedrożnością moczowodu grozi szybkim rozwojem urosepsy i wymaga pilnego udrożnienia dróg moczowych oraz leczenia przeciwbakteryjnego. Przy bólu sugerującym kamicę i jednoczesnej gorączce nie należy czekać na samoistne przesunięcie się złogu ani ograniczać postępowania do leków przeciwbólowych [3,4,5].

Czy kamienie powodują objawy pokarmowe?

Kamień przemieszczający się przez moczowód może wywoływać nudności, wymioty, ból brzucha i brak apetytu. Nudności oraz wymioty występują u co najmniej połowy pacjentów z ostrą kolką nerkową. Ich pojawienie się nie zależy wyłącznie od nasilenia bólu, lecz wiąże się ze wspólnymi drogami unerwienia autonomicznego układu moczowego i przewodu pokarmowego. Bodźce powstające podczas rozciągania i skurczów moczowodu mogą przez te połączenia uruchamiać reakcję ze strony żołądka i jelit [4,5].

Ból brzucha może być bólem rzutowanym – jego rzeczywiste źródło znajduje się w moczowodzie, ale jest odczuwany w innej okolicy. Bezpośredni związek kamicy z wzdęciami, gazami lub biegunką jest słabiej udokumentowany. Objawy te mogą towarzyszyć atakowi, jednak nie są swoiste dla kamicy i często wynikają z niezależnych zaburzeń przewodu pokarmowego.

Krwiomocz i inne zmiany w moczu przy kamicy

Kamień przemieszczający się przez moczowód może drażnić jego nabłonek i uszkadzać drobne naczynia krwionośne. Mocz może wówczas przybrać barwę różową, czerwoną lub brunatną. Znacznie częściej krwi jest tak mało, że wykrywa ją dopiero badanie laboratoryjne. Krwiomocz występuje u większości pacjentów z kamieniem w moczowodzie, ale jego brak nie wyklucza kamicy. Intensywność zabarwienia nie pozwala też określić wielkości złogu ani stopnia zablokowania moczowodu [1,4,5].

Inne zmiany wyglądu moczu są mniej swoiste:

• mętność może wynikać z obecności kryształów, krwinek, leukocytów albo bakterii i wymaga oceny w badaniu moczu,

• widoczny osad nie potwierdza wydalania kamienia – kryształy mogą pojawiać się również u osób bez kamicy, a ich brak nie wyklucza złogu,

• ciemnożółty mocz najczęściej świadczy o jego zagęszczeniu, na przykład wskutek odwodnienia, a nie obecności kamienia,

• nieprzyjemny zapach może mieć związek z dietą lub zagęszczeniem moczu, natomiast w połączeniu z jego mętnością, gorączką albo dreszczami zwiększa podejrzenie zakażenia [1,4].

Widocznej krwi w moczu nie należy automatycznie przypisywać kamicy. Krwiomocz może mieć także inne przyczyny, dlatego wymaga oceny lekarskiej, szczególnie gdy występuje bez bólu, nawraca albo pojawiają się skrzepy [6].

Czy kamienie nerkowe zawsze bolą?

Nie. Kamień może przez długi czas pozostawać w nerce i nie powodować żadnych dolegliwości. Ból pojawia się najczęściej wtedy, gdy złóg przemieszcza się do moczowodu, utrudnia odpływ moczu i powoduje wzrost ciśnienia powyżej miejsca zablokowania. Jego nasilenie zależy bardziej od stopnia i szybkości powstania niedrożności niż od wielkości kamienia. Dlatego niewielki złóg może wywołać gwałtowną kolkę, a większy pozostawać bezobjawowy [2,3].

Jeżeli kamień doprowadzi do ostrej kolki nerkowej, ból może być bardzo silny. W badaniu obejmującym 171 pacjentów z kamieniem w moczowodzie 70% uczestników oceniło go na 7-10 punktów w 10-stopniowej skali, a średnia ocena wyniosła 7,4 punktu [7].

W innym badaniu osoby z kamicą potwierdzoną w tomografii oceniały nasilenie kolki średnio na 9,4-9,8 punktu. Spośród 19 kobiet, które doświadczyły zarówno kolki nerkowej, jak i porodu, 63% uznało napad kolki nerkowej za bardziej bolesny, a 16% oceniło oba doświadczenia jako równie bolesne [8]. Porównanie pochodzi z niewielkiej grupy i opiera się na subiektywnej, retrospektywnej ocenie, pokazuje jednak, jak duże może być nasilenie dolegliwości.

Ustąpienie bólu nie zawsze oznacza, że kamień został wydalony. Dolegliwości mogą czasowo osłabnąć po zmniejszeniu ciśnienia w drogach moczowych albo przerwaniu skurczów moczowodu, mimo że złóg nadal pozostaje na miejscu. Przejście kamienia należy potwierdzić na podstawie jego uchwycenia w moczu lub wyniku badania obrazowego, zwłaszcza gdy wcześniej powodował niedrożność [3,4,5].

Jak odróżnić kolkę nerkową od innych przyczyn bólu?

Za kolką nerkową przemawia charakterystyczne połączenie kilku cech:

• ból rozpoczyna się nagle po jednej stronie pleców lub boku, zwykle poniżej dolnych żeber,

• narasta i słabnie falami, zamiast utrzymywać się stale na podobnym poziomie,

• zmienia lokalizację i może przesuwać się w kierunku podbrzusza, pachwiny lub narządów płciowych,

• nie ustępuje po zmianie pozycji – chory jest niespokojny, chodzi lub wielokrotnie próbuje ułożyć się inaczej,

• towarzyszą mu nudności lub wymioty, a w moczu może pojawić się krew [1,4,5].

Ból pochodzący z mięśni lub kręgosłupa częściej nasila się podczas określonego ruchu, ucisku albo przyjęcia konkretnej pozycji i nie promieniuje typową drogą od boku do pachwiny. W chorobach narządów jamy brzusznej ból bywa bardziej stały i ograniczony do jednej okolicy, a ucisk może wywoływać wyraźną bolesność. Chory z ostrym stanem zapalnym w jamie brzusznej zwykle unika ruchu, podczas gdy osoba z kolką nerkową często nie może znaleźć wygodnej pozycji [4,5].

Dolegliwości po prawej stronie pod żebrami, zwłaszcza pojawiające się po posiłku i promieniujące do łopatki, mogą mieć związek z pęcherzykiem żółciowym. Ból podbrzusza u kobiety może natomiast wymagać wykluczenia przyczyny ginekologicznej, a nagły ból jądra – choroby moszny [5].

Objawy mogą się nakładać, dlatego pierwszego ataku silnego bólu nie należy diagnozować wyłącznie na podstawie jego przebiegu. Rozpoznanie kamicy potwierdza się za pomocą badania moczu oraz badań obrazowych, najczęściej USG lub tomografii komputerowej [3,4,5].

Kiedy objawy kamicy nerkowej wymagają pilnej pomocy?

Nie czekaj na samoistne przesunięcie się kamienia i uzyskaj pilną pomoc medyczną, jeżeli:

• bólowi boku lub okolicy lędźwiowej towarzyszą gorączka albo dreszcze,

• nie możesz oddać moczu lub jego ilość wyraźnie się zmniejszyła,

• ból jest bardzo silny i nie ustępuje pomimo zastosowania leku przeciwbólowego,

• powtarzające się wymioty uniemożliwiają picie płynów albo przyjęcie leków,

• w moczu pojawiła się duża ilość krwi, skrzepy lub doszło do zatrzymania moczu,

• występują omdlenie, splątanie, narastająca senność albo gwałtowne pogorszenie samopoczucia,

• podejrzenie kolki dotyczy osoby z jedną czynną nerką, przeszczepioną nerką lub rozpoznaną chorobą nerek,

• objawy wystąpiły w ciąży,

• jest to pierwszy atak tak silnego bólu i nie ma pewności, że jego przyczyną jest kamień [3,4,5,6].

Szczególnie niebezpieczne jest połączenie zablokowanego odpływu moczu z zakażeniem. Gorączka lub dreszcze podczas kolki mogą oznaczać zakażenie nerki powyżej miejsca niedrożności, które grozi rozwojem urosepsy i może wymagać pilnego udrożnienia dróg moczowych.

W przypadku utraty przytomności, zaburzeń świadomości lub stanu uniemożliwiającego bezpieczne dotarcie do placówki należy wezwać zespół ratownictwa medycznego [3,5].

Piśmiennictwo

[1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, Symptoms & Causes of Kidney Stones, aktualizacja: maj 2017 [dostęp online 18.09.2026].

[2] Świniarski P.P., Kamica nerkowa – rodzaje, objawy, leczenie, „Przegląd Urologiczny” 2014, nr 2 (84), s. 13-19 [dostęp online 18.09.2026].

[3] Skolarikos A. i in., EAU Guidelines on Urolithiasis, EAU Guidelines Office, Arnhem 2026, ISBN 978-94-92671-32-5 [dostęp online 18.09.2026].

[4] Glazer K., Brea I.J., Leslie S.W., Vaitla P., Ureterolithiasis, w: StatPearls [Internet], StatPearls Publishing, Treasure Island (FL), aktualizacja: 20.04.2024 [dostęp online 18.09.2026].

[5] Patti L., Leslie S.W., Acute Renal Colic, w: StatPearls [Internet], StatPearls Publishing, Treasure Island (FL), aktualizacja: 23.12.2024 [dostęp online 18.09.2026].

[6] Leslie S.W., Hamawy K., Saleem M.O., Gross and Microscopic Hematuria, w: StatPearls [Internet], StatPearls Publishing, Treasure Island (FL), aktualizacja: 30.11.2025 [dostęp online 18.09.2026].

[7] Shih M.T., Juho Y.C., Meng E., Sun G.H., Cha T.L., Wu S.T., Tang S.H., Pain Severity in Renal Colic: A Retrospective Evaluation of Initial Visits in Patients at a Medical Center, „International Surgery Journal” 2016, t. 3, nr 2, s. 480-483, DOI: 10.18203/2349-2902.isj20161010.

[8] Miah S., Gunner C., Clayton L., Venugopal S., Boucher N.J., Parys B., Renal Colic and Childbirth Pain: Female Experience Versus Male Perception, „Journal of Pain Research” 2017, t. 10, s. 1553–1554, DOI: 10.2147/JPR.S135901.